Το Χριστουγεννιάτικο τραπέζι της Ζακύνθου

Οι γιορτές των Χριστουγέννων πλησιάζουν, μπορούμε σιγά σιγά να αρχίσουν να θυμούνται οι παλαιότεροι και να μαθαίνουν οι νεότεροι κάποια από τα έθιμα που υπήρχαν στο γιορτινό τραπέζι της ζακυνθινής οικογένειας. 

Η Ζάκυνθος, για πολλούς αιώνες ήταν σταυροδρόμι λαών και πολιτισμών. Στη διαδρομή του χρόνου για τα έθιμα και τις παραδόσεις, οι επιρροές ήταν πολλές, τόσο από την ορθόδοξη εκκλησία όσο και από την καθολική. Επίσης μεγάλο ρόλο έπαιξε η κυριαρχία των Λατίνων, Ενετών, Γάλλων και Άγγλων που οι επιδράσεις πέρασαν σταδιακά στα ευρύτερα κοινωνικά στρώματα μέσα από την άρχουσα τάξη  και αφομοιώθηκαν από τον απλό λαό.

Το χριστόψωμο ή η κουλούρα σ’ όλη την Ζάκυνθο κοβόταν παραμονή Χριστουγέννων. Το ίδιο έθιμο διατηρείται μέχρι σήμερα. Περιείχε αλεύρι ντόπιο, κανελλογαρύφαλα, λάδι, κρασί, γλυκάνισο και την πλάθανε με σουσάμι. Όσα άτομα ήταν τόσα καρύδια ολόκληρα βάζανε επάνω. Κάτω από ένα καρύδι έβαζε η νοικοκυρά το «ύβρεμα». Σ’ ένα ποτήρι βάζανε λάδι και κρασί και το έριχναν πάνω στη κουλούρα την οποία ο νοικοκύρης την κράταγε πάνω από την φωτιά που πριν είχαν κάψει ξύλο από σκίνο, ελιά και κυπαρίσσι, και την σταύρωνε. Όσο μεγαλύτερη είναι η φλόγα, τόσο μεγαλύτερη θα είναι η τύχη.»από το βιβλίο της Αλεξάνδρας  Κατσαίτου –Κοινωνικός και πνευματικός Βίος Κεριωτών».
Όλοι μαζί ψάλλουν το τροπάρι.

"Η Γέννησις σου Χριστέ ο Θεός ημών, ανέτει­λε τω κόσμω το φως το της γνώσεως, εν αυ­τή γαρ οι τοις άστροις λατρεύοντες, υπό α­στέρος εδιδάσκοντο, σε προσκυνείν τον Ήλιον της δικαιοσύνης και σε γινώσκειν εξ ύψους Ανατολήν. Κύριε δόξα σοι"

Συγχρόνως ακούγονται πυροβολισμοί σε όλη την Ζάκυνθο σε διαφορετική ώρα ο ένας από τον άλλον. Την κουλούρα την έκοβαν σε τόσα κομμάτια όσα ήταν και τ’ άτομα στην οικογένεια. ΄Έκοβαν και ένα παραπάνω που ήταν «τση γωνιάς», – κουζίνας, γιαυτό και η κουλούρα λεγότανε και «κουλούρα της γωνιάς».

Στο  χριστουγεννιάτικο δείπνο της παραμονής  έτρωγαν  μπρόκολο, κυδώνι και «κατσάμπα» (πεπόνι χειμωνιάτικο), τα οποία ήταν κρεμασμένα από την «κόρδρα» ή το «μπουρντουνάρι» δηλαδή το χοντρό ξύλο της σκεπής  «από το βιβλίο της Αλεξάνδρας  Κατσαίτου –Κοινωνικός και πνευματικός Βίος Κεριωτών»

…..Στη συνέχεια σύμφωνα με το έθιμο οι νοικοκυρές έχουν βράσει από νωρίτερα μπρόκολα με σέλινο και τα «κενώνουνε» – σερβίρουνε  ζεστά με αρκετό ζουμί. Παλαιότερα αναφέρεται ότι: το γιορτινό τραπέζι αποτελείται σε όλο το νησί από Verzotta (βερτζότα) είδος λάχανου, ελιές, ταραμά, χαβιάρι, σελινόριζα, ενώ σαν φρούτο σερβίριζαν κορινθιακές σταφίδες και κυδώνια. « από το βιβλίου της ΜΑΡΙΑ Δ. ΦΙΟΡΕΝΤΙΝΟΥ Παραδοσιακή Ζακυνθινή  Κουζίνα»

Στα Ριζοχώρια και κυρίως στο χωριό Καταστάρι, έως και σήμερα, την παραμονή των Χριστουγέννων τοποθετούν στην φωτιά δύο ξύλα σταυρωμένα, ονομαζόμενα «πελεκούδες». Το ένα εξ” αυτών ήταν μακρύ και πολύ χοντρό, το οποίο ονόμαζαν «δωδεκαημερίτη». Τα ξύλα που έκαιγαν παλαιότερα τα ονόμαζαν και «Νεόνυμφους», όπου την στάχτη, όποιος ήθελε να βλάψει το ζευγάρι και να το βρει δυστυχία την έριχνε την ώρα που γινόταν ο γάμος. Το ένα ξύλο το έκαιγαν την παραμονή των Χριστουγέννων και τον «δωδεκαημερίτη» τον έκαιγαν σιγά – σιγά από την παραμονή των Χριστουγέννων για δώδεκα συνεχείς ημέρες. Την στάχτη από το καιγόμενο ξύλο την έριχναν στα κηπευτικά για να τα προστατεύσουν από την μελίγρα. Επίσης ήταν θεραπευτική επάνω στην πληγή. « από το βιβλίου της ΜΑΡΙΑ Δ. ΦΙΟΡΕΝΤΙΝΟΥ Παραδοσιακή Ζακυνθινή  Κουζίνα»

Ανήμερα των Χριστουγέννων, τα χριστουγεννιάτικα φαγητά ήταν πολλά και διάφορα ανάλογα και με την οικονομική κατάσταση του καθενός. Το επίσημο και το παραδοσιακό φαγητό στο χριστουγεννιάτινο μενού ήταν το αυγολέμονο (μοσχάρι ή κότα) και αυτό έχει μείνει μέχρι σήμερα.  Απαραίτητα επίσης ήταν το ντόπιο λαδοτύρι, άφθονο σπιτικό κρασί κόκκινο ή βερντέα και στη μέση του τραπεζιού το χριστόψωμο. Σε διάφορα χωριά της Ζακύνθου Παντοκράτορα και Λιθακιά ανήμερα των Χριστουγέννων,  υπάρχει το έθιμο, να μαγειρεύουν πρασοσέλινο με κρέας μοσχάρι.

Την άλλη μέρα της Παναγίας – έθιμο και αυτό-  ψήνουν τη  γαλοπούλα με πατάτες.

Σ’ όλη τη Ζάκυνθο γιορτάζουν οι Παναγιώτηδες. Τις τηγανίτες οι εορταζόμενοι τις κάνανε το προηγούμενο βράδυ (δηλαδή Χριστούγεννα βράδυ).

 

Σχολιάστε στο facebook

Get Adobe Flash player